اللّهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ الْحَیُّ الْقَیُّومُ لاَ تَأْخُذُهُ سِنَهٌ وَ لاَ نَوْمٌ لَّهُ مَا فِی السَّمَاوَاتِ وَمَا فِی الأَرْضِ مَن ذَا الَّذِی یَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلاَّ بِإِذْنِهِ یَعْلَمُ مَا بَیْنَ أَیْدِیهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ وَ لاَ یُحِیطُونَ بِشَیْءٍ مِّنْ عِلْمِهِ إِلاَّ بِمَا شَاء وَسِعَ کُرْسِیُّهُ السَّمَاوَاتِ وَ الأَرْضَ وَ لاَ یَۆُودُهُ حِفْظُهُمَا وَ هُوَ الْعَلِیُّ الْعَظِیمُ، لاَ إِکْرَاهَ فِی الدِّینِ قَد تَّبَیَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَیِّ فَمَنْ یَکْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَ یُۆْمِن بِاللّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَکَ بِالْعُرْوَهِ الْوُثْقَیَ لاَ انفِصَامَ لَهَا وَاللّهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ، اللّهُ وَلِیُّ الَّذِینَ آمَنُواْ یُخْرِجُهُم مِّنَ الظُّلُمَاتِ إِلَی النُّوُرِ وَالَّذِینَ کَفَرُواْ أَوْلِیَآۆُهُمُ الطَّاغُوتُ یُخْرِجُونَهُم مِّنَ النُّورِ إِلَی الظُّلُمَاتِ أُوْلَئِکَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِیهَا خَالِدُونَ

فهرست کتاب
کد کتاب: ۱۱۷۷ ۱۳۹۶/۰۷/۰۸ - ۰۰:۲۱ ۲۰

مقدّمه

بسم الله الرّحمن الرّحیم

تفسیر قرآن ، یکی از علومی است که همراه با علم قرائات ، تجوید و تاریخ قرآن سابقه آن تا عصر پیغمبر (ص ) کشیده می شود . از دیرباز تاکنون کوششهای گسترده و طاقت فرسایی پیرامون ((تفسیر)) انجام پذیرفته و می پذیرد و هر یک از عالمان و اندیشمندان به فراخور توان خویش در این راه کوشیده و تفاسیر متعددی را به رشته تحریر درآورده اند .

در تفاسیر مختلف ، مباحث ادبی ، اختلاف قرائت ، شأن ، نزول آیات ، بیان آیات ، شرح آیات الاحکام ، بحثهای اخلاقی ، کلامی ، عرفانی ، حکمی ، اجتماعی و سیاسی دیده می شود . هر یک از مفسرین در اثر خود یک یا چند باب از مباحث فوق را آورده‌اند . آنها به تناسب درکی که از پرده از روی اسرار این کتاب الهی بردارند ، چون در حقیقت تفسیر به معنای برداشتن پرده از آیات الهی است . حضرت امام (س ) می فرمایند : ((به طور کلی معنی تفسیر کتاب آن است که شرح مقاصد آن کتاب را بنماید ؛ و نظر مهم به آن ، بیان منظور صاحب کتاب باشد . این کتاب شریف ، که به شهادت خدای تعالی کتاب هدایت و تعلیم است و نور طریق سلوک انسانیت است ، باید مفسر در هر قصه از قصص آن ، بلکه هر آیه از آیات آن جهت اهتداء به عالم غیب و حیث راه نمایی به طریق سعادت و سلوک طریق معرفت و انسانیت را به متعلم بفهماند . مفسر وقتی مقصد از نزول را بما فهماند مفسر است ، نه سبب نزول به آن طور که در تفاسیر وارد است (1))) .

امام (س ) با این بینش و اندیشه کوشیده اند تا مقاصد قرآن را در آثار و سخنان خود بیان کنند و راهی برای تربیت نفوس فراهم آورند . به همین دلیل ایشان به تناسب از روشهای مختلف تفسیر سود جسته و در برخی از آن روشها ، گوی سبقت از دیگران ربوده اند . حضرت امام (س ) تلاش کرده اند تا با رفع حجاب از اسرار قرآن مقاصد آن را برای جویندگان حقیقت روشن نمایند .

روح قرآن و الهام از این صحیفه نورانی و مائده آسمانی در سراسر تاءلیفات و سخنان و اعمال ایشان بارز و آشکار است ، اما آثار خاص امام (قدس سره ) در پیرامون فهم قرآن را می توان به چند دسته تقسیم کرد : تفسیر کامل تعدادی از سوره های قرآن ، تفسیر آیات الاحکام در آثار فقهی و اصولی ، تفسیر برخی از آیات بطور پراکنده و به تناسب مباحث ، تطبیق و استشهاد به آیات قرآن در موارد مختلف در زمینه های عرفانی و اخلاقی و سیاسی و اجتماعی .

مؤ سسه تنظیم و نشر آثار حضرت امام خمینی (س ) بنا به رسالتی که بر عهده دارد مصمم است تمامی آثار تفسیری و قرآنی حضرت امام (س ) را به علاوه دیدگاههای ایشان راجع به قرآن ، به صورت مجموعه های منظم و منسجمی منتشر سازد ، و تفسیر سوره حمد اولین اثر از این مجموعه هاست که در اختیار علاقمندان قرار می گیرد .

روش تفسیری امام (س ) در مواردی که یک سوره را بطور کامل تفسیر کرده اند . روش عرفانی و تربیتی است ، زیرا ایشان قرآن را دربردارنده معارف و مربی انسان می دانند ، این روش در برخی از آثار گذشتگان نیز دیده می شود که آثار تفسیری خود را به روش حکمی و عرفانی و اخلاقی نگاشته اند ، مانند تاءویلات القرآن عبدالرازق کاشانی ، کشف الاسرار میبدی ، تفسیر سوره حمد ، و اعجازالبیان فی تاءویل القرآن اثر صدرالدین قونوی و تفسیر القرآن الکریم اثر صدرالمتاءلهین شیرازی .

تفسیر امام بر ((فاتحه الکتاب )) مشحون از نکات دقیق و لطافتهای عرفانی است که این اثر را در جایگاهی برتر و بالاتر و از یک اثر مقتبس از دیگران قرار می هد ، این روح بزرگ قرآن شناش زمان ماست که این حقایق را دریافت کرده و به خامه قلم و بیان درآورده است و مقایسه بین تفسیر امام پیرامون ((سوره حمد)) با دیگران آثار مفسران اهل نظر و عرفان این حقیقت را بر اهل معرفت آشکار می سازد که مجال شرح بسط آن نیست .

با توجه به جایگاه و اهمیت آثار امام (س ) در زمینه قرآن در قدم اول مجموعه آثار ایشان را در تفسیر ((سوره حمد)) چنانکه اشاره شد در این رساله گرد آورده ایم . و همچنین به این دلیل که آنچه تاکنون به عنوان تفسیر حمد از حضرت امام (س ) انتشار یافته و شهرت گرفته است ، فقط دروس تفسیر ایشان است که در سال 58 افاضه فرموده اند ، و این دروس فقط بحث ((بسم الله الرحمن الرحیم )) و الحمد را آن هم نه به کمال دربر دارد لذا بسیاری از افراد گمان کرده اند که تمامی اثر امام در پیرامون ((سوره حمد)) به همین اندازه است . کتاب حاضر در جهت اصلاح چنین برداشتی ، در چهار بخش تنظیم یافته است تا مجموعه کاملی از آثار امام (س ) در پیرامون حمد در اختیار جویندگان معارف قرآنی قرار گرفته باشد .

بخش اول : تفسیر موجزی است از سوره حمد که در کتاب گرانسنگ ((سرالصلاه )) به مناسبت بحث قرائت آمده است ، این اثر در سال 1358 ه ق (1318)نگاشته شده است .

بخش دوم : تفسیری است که می توان آن را تفصیل و تبیین تفسیر حمد ((کتاب سرالصلاه )) دانست که در سال 1361 ه ق

(1321 ه ش ) به مناسبت بحث قرائت در کتاب ((آداب الصلاه )) نگاشته اند .

بخش سوم : مجموعه پنج جلسه درس تفسیر ایشان است که در سال 1358 شمسی از تلویزیون جمهوری اسلامی ایران پخش گردید و با بیماری حضرت امام (س ) و مخالفتهای برخی از مقدسین که مخالف طرح این نوع سخنان بودند برای همیشه تعطیل گردید و طالبان و تشنگان معارف را از آن محروم کرد . این بخش با نهایت ، وسواس ویرایش شده ، تا تغییری در کلام ایشان بوجود نیاید و به همین دلیل از تغییر لحن گفتاری به نوشتاری نیز استفاده نکرده ایم ، فقط در جهت فهم بهتر عبارات ایشان برخی تغییرات و اضافات را انجام داده ایم که از آن گریزی نبود .

بخش چهارم : فرازهای پراکنده ای است که در معنی ((بسم الله )) و دیگر فقرات سوره حمد در آثار مکتوب و شفاهی ایشان وجود داشته است . لازم است اشاره شود پاره ای از مطالب این قسمت از آثار مکتوب امام به زبان عربی انتخاب شده است که به لحاظ حفظ امانت ، عین متن عربی آن با حروف سیاه آورده شده و ترجمه فارسی که ذیل آن با حروف نازک آمده توسط تنظیم کنندگان این مجموعه صورت گرفته است . ناگفته نماند برخی از موارد این قسمت جنبه تطبیق و یادآوری و پند و موعظه را دارد ((و از تفسیر)) به معنای مرسوم آن خارج است ولی درج آن ، به جامعیت مورد نظر کمک می نماید .

در تنظیم این اثر نیز مانند دیگر آثار منتشره از سوی مؤ سسه تنظیم و نشر آثار امام کوشیده ایم ، حواشی حضرت امام (با ستاره مشخص شده ) ، پاورقی ، ترجمه متون عربی و فهارس لازم آورده شود ، تا محققین و صاحبنظران ارجمند با سهولت بیشتری از این مجموعه بهره مند شوند . امید است پرتو انوار فروغ این هدایت گر ((ناس )) روشنی بخش دلهای طالبان اسلام ناب گردد و روح مطهر این مفسر فرزانه در جوار قرب الهی ، آرام و مطمئن ، شاهد جلوه های روزافزون حضور قرآن در صحنه حیات پرعزت مسلمین باشد .

مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی

این مطلب را در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید ...

دیدگاه بگذارید

اولین نفری باشید که دیدگاه می‌نویسید.

اطلاع از
avatar
wpDiscuz