اللّهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ الْحَیُّ الْقَیُّومُ لاَ تَأْخُذُهُ سِنَهٌ وَ لاَ نَوْمٌ لَّهُ مَا فِی السَّمَاوَاتِ وَمَا فِی الأَرْضِ مَن ذَا الَّذِی یَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلاَّ بِإِذْنِهِ یَعْلَمُ مَا بَیْنَ أَیْدِیهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ وَ لاَ یُحِیطُونَ بِشَیْءٍ مِّنْ عِلْمِهِ إِلاَّ بِمَا شَاء وَسِعَ کُرْسِیُّهُ السَّمَاوَاتِ وَ الأَرْضَ وَ لاَ یَۆُودُهُ حِفْظُهُمَا وَ هُوَ الْعَلِیُّ الْعَظِیمُ، لاَ إِکْرَاهَ فِی الدِّینِ قَد تَّبَیَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَیِّ فَمَنْ یَکْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَ یُۆْمِن بِاللّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَکَ بِالْعُرْوَهِ الْوُثْقَیَ لاَ انفِصَامَ لَهَا وَاللّهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ، اللّهُ وَلِیُّ الَّذِینَ آمَنُواْ یُخْرِجُهُم مِّنَ الظُّلُمَاتِ إِلَی النُّوُرِ وَالَّذِینَ کَفَرُواْ أَوْلِیَآۆُهُمُ الطَّاغُوتُ یُخْرِجُونَهُم مِّنَ النُّورِ إِلَی الظُّلُمَاتِ أُوْلَئِکَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِیهَا خَالِدُونَ

فهرست کتاب
کد کتاب: ۹۶۹ ۱۳۹۶/۰۷/۰۴ - ۰۰:۰۶ ۲۲

پنجم: ثبات و دوام

و توضیح این معنی احتیاج به ذکر مقدّمه ای دارد و آن اینکه : آنچه از اخبار و آیات استفاده می شود آنست که آنچه از ذوات خارجیّه که با حسّ ما مدرک می شود و آنچه از افعال که در خارج به جا می آوریم و در جهان مادّه صورت تحقّقی به خود می گیرد دارای حقائقی هستند ماوراء این تجسّمات خارجیّه مادّیّه جسمانیّه ، و ماوراء این ظواهر و محسوسات حقائقی است عالی مرتبه و مجرّد از لباس مادّه و زمان و مکان و سایر عوارض آن . و چون آن حقائق از مقام واقعیّت خود تنزّل کند به این صور مادّیّه مدرکه در جهان خارج تجسّم پیدا می کند ، و آیه مبارکه قرآن مجید : وَ انْ مِنْ شَیْ ءٍ الا عِنْدَنَا خَزَائِنُهُ وَ مَا نُنَزِّلُهُ الا بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ [36] بر آن صراحت دارد . و به طور اجمال تفسیر آن اینست که : به طور کلّی و عموم ، آنچه در این جهان مادّه تحقّق دارد قبل از تحقّق خارجی خود دارای حقیقتی دیگر بوده بدون لباس تقدیر و اندازه ، و لکن در موقع نزول و تنزیل طبق علم باری تعالی به اندازه های معیّن و مشخّص اندازه گیری شده و به تقدیرات الهی مقدّر و محدود گردیده است : مَا اصَابَ مِنْ مُصِیبَهٍ فِی الْأرْضِ وَ لا فی انْفُسِکُمْ الا فی کِتَابٍ مِنْ قَبْلِ انْ نَبْرَأَهَا انَّ ذَلِکَ عَلَی اللَهِ یَسِیرٌ [37]

صورت خارجیّه چون مقدّر و محدود است و مبتلی به عوارض مادّیّه از کون و فساد است دستخوش فنا و زوال و نفاد است : مَا عِنْدَکُمْ یَنْفَدُ [38] لیکن آن حقائق عالیه مجرّده که حکم خزائن را دارند و وجهه آنان وجهه تجرّد و ملکوتی است جز ثبات و دوام و کلّیّت چیزی بر آنها مترتّب نمی گردد : وَ مَا عِنْدَ اللَهِ بَاقٍ [39] و اشاره به همین معنی و حقیقت است حدیث متّفق علیه بین الفریقین : نحن معاشر الأنبیاء امرنا ان نکلّم النّاس علی قدر عقولهم . [40] و این حدیث راجع به جهت بیان کیفیّات حقائق است نه کمّیّات آنها ، و دلالت دارد بر آنکه ما گروه پیامبران الهی پیوسته حقائق عالیه را تنزّل داده موافق با فهم و ادراک شنونده بیان می نمائیم . و این به جهت آنست که عقول بشری در دنیا به علّت توجّه و التفات به زینت های دنیا و زخارف آن و آرزوهای پوچ و طولانی تیره و کدر شده است و نمی تواند آن حقائق را به همان درجه از صفا و واقعیّتی که دارد ادراک کند ، لذا انبیاء عظام مانند کسی که بخواهد حقیقتی را برای کودکان ساده لوح بیان کند مجبورند آن حقیقت را تنزّل داده و از آن ، تعابیری که موافق ادراک محسوسات آن کودکان است بنمایند . پیغمبران عظام به وسیله مقام شرع و شریعت که پاسدار آن هستند چه بسا از آن حقائق زنده تعابیری نموده اند که می رساند آن حقائق فاقد حسّ و شعورند و حال آنکه هر یک از این ظواهر شرعیّه از نماز و روزه و حجّ و جهاد و صله رحم و صدقات و امر به معروف و نهی از منکر و غیر این ها دارای حقیقتی هستند زنده و با شعور و ادراک .

سالک کسی را گویند که با قدم سلوک و مجاهده بخواهد بعون الله و توفیقه در سایه ذلّ عبودیّت و خاکساری و تضرّع و ابتهال ، کدورت و قشر نفس و عقل را کنار زده و با عقل پاک و نفس روشن و نورانی بی غلّ و غش و با صفا و جلای خود آن حقائق عالیه را در همین نشأه مادّیّه و جهان ظلمانی مشاهده کند . چه بسا اتّفاق می افتد که سالک همین وضوء و نماز را به صورت واقعی خود مشاهده می کند و می بیند که از حیث شعور و ادراک هزاران مرتبه از صورت جسمانیّه خارجیّه آن امتیاز دارد چنانکه راجع به صور مثالی عبادات در عالم برزخ و قیامت و تکلّم انسان با آنها در اخبار ائمّه طاهرین – صلوات الله و سلامه علیهم اجمعین – مطالبی ارزنده و بسیار نفیس وارد است ، و در قرآن مجید راجع به نطق جوارح و سمع و بصر آیه ای است . پس نباید گمان کرد که مسجد عبارت است از همین خشت و گل ، بلکه آن را واقعیّتی است زنده و مدرک و شاعر ، لذا در اخبار آمده است که در فردای قیامت قرآن و مسجد نزد پروردگار خود شکایت می نمایند .

شخصی از سالکین راه خدا به بستر خود آرمیده بود چون خواست از این پهلو به آن پهلو بغلطد ناگهان از زمین ناله ای شنید . چون علّت را طلب کرد خودش ادراک کرد یا به او گفتند که این ناله زمین از فراق شما بوده است .

باری چون این مقدّمه معلوم شد حال می گوئیم که : سالک باید به واسطه اعمال مترتّبه و مداوم خود آن صورت ملکوتیّه مجرّده را در نفس خود تثبیت کند تا از حال به مقام ملکه ارتقاء یابد .

سالک باید به واسطه تکرار هر عملی حظّ روحانی و ایمانی خود را از آن عمل دریافت کند و تا این معنی برای او حاصل نشود دست از عمل باز ندارد . و آن جنبه ملکوتی ثابت عمل وقتی حاصل می گردد که سالک بطور ثبات و دوام به عمل اشتغال ورزد تا اثرات ثابته اعمال فانیه خارجیّه در صقع نفس رسوخ پیدا کند و متحجّر گردد و دیگر پس از تثبیت و استقرار قابل رفع نباشد .

پس سالک باید سعی کند عملی را که مطابق استعداد اوست انتخاب کند و اگر احیانا ثبات و دوام آن را عازم نیست اختیار ننماید ، زیرا در صورت متارکه عمل ، حقیقت و واقعیّت عمل به مخاصمه برمی خیزد و آثار خود را بالمرّه جمع نموده و با خود می برد ، و در نتیجه آثاری ضدّ آثار عمل در نفس پدید می آید ، نعوذ بالله .

معنی مخاصمه آنست که چون سالک آن عمل را ترک گفت حقیقت آن عمل به طور عکس العمل از سالک دوری می جوید و آثار و خصوصیّات خود را نیز با خود می برد . و چون آن عمل ، عمل نورانی و خیر بوده است چون ناحیه نفس از آن آثار نورانی خالی گردد ناگزیر آثار ضدّ آن از ظلمت و تیرگی و شرور جایگزین آن خواهد شد . و حقیقت آنست که لایوجد عند الله الا الخیر [41] ، و امّا الشّرور و القبائح و الظّلمات انّما هی من أنفسن [42] . بنابراین هر عیب و نقص که پدید آید از ناحیه افراد بشر است ، و الشَّرُّ لیس إلیک [43] . و بر این اساس نیز روشن می شود که فیوضات الهیّه اختصاصی نبوده بلکه از صقع ربوبی و از مقام رحمت نامتناهی متوجّه عموم افراد بشر است از مسلم و یهود و نصاری و مجوس و آتش پرست و بت پرست ، لکن خصوصیّات موجوده در قوابل ، به سوء اختیار آنها سبب می گردد که این رحمت واسعه در بعضی افاده سرور و بهجت و شادی نماید و در بعضی دگر ایجاد غم و اندوه .

این مطلب را در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید ...

دیدگاه بگذارید

اولین نفری باشید که دیدگاه می‌نویسید.

اطلاع از
avatar
wpDiscuz